Kontrola sądowa wyroku sądu polubownego nie może przeradzać się w ukrytą apelację. Na gruncie prawa polskiego klauzula porządku publicznego pozwala sądowi uchylić wyrok sądu polubownego tylko wtedy, gdy jego skutki godzą w podstawowe zasady polskiego porządku prawnego. Sam błąd w wykładni prawa lub umowy nie wystarcza.
Granice tej kontroli analizują prawnicy kancelarii KKG Legal: Maciej Durbas, partner i lider Praktyki Arbitrażu; Marta Lewko-Walczak, Senior Associate; oraz Stanisław Lalik, Associate. Ich artykuł „When National Courts Protect Arbitration: Practical Lessons from Poland” [Gdy sądy krajowe chronią arbitraż: praktyczne lekcje płynące z Polski] ukazał się pierwotnie w BAC Insights.
Klauzula porządku publicznego jest instrumentem ochronnym, a nie środkiem odwoławczym
Zgodnie z art. 1206 § 2 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego wyrok sądu polubownego może zostać uchylony, jeżeli jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten nie upoważnia jednak sądu państwowego do ponownego badania stanu faktycznego, ponownej oceny dowodów ani do rozstrzygania, czy sąd polubowny dokonał prawidłowej wykładni prawa właściwego.
Kontrola sądowa ma znacznie węższy cel. Chroni ona porządek prawny przed wyrokami, których skutków nie da się pogodzić z jego podstawowymi wartościami. Nie daje natomiast stronie przegrywającej kolejnej możliwości prowadzenia sporu co do meritum.
O tym, czy wyrok może zostać uchylony, decydują jego skutki, a nie każdy błąd prawny
Podstawowe zasady porządku prawnego nie tworzą zamkniętego katalogu. Należą do nich normy konstytucyjne o szczególnym znaczeniu, a także naczelne zasady rządzące poszczególnymi dziedzinami prawa materialnego i procesowego.
Nie każde naruszenie przepisu bezwzględnie wiążącego uzasadnia uchylenie wyroku sądu polubownego. Sądy powinny koncentrować się przede wszystkim na ostatecznych skutkach wyroku i oceniać, czy pozostają one w rażącej sprzeczności z podstawami polskiego porządku prawnego. Samo stwierdzenie błędu prawnego nie spełnia tego kryterium.
Sąd Najwyższy potwierdził granice sądowej kontroli wykładni umowy
W sprawie omawianej przez autorów sąd polubowny dokonał wykładni postanowienia umownego na podstawie art. 65 Kodeksu cywilnego. Strona przegrywająca podnosiła, że wykładnia przyjęta przez sąd polubowny nie odzwierciedla rzeczywistego zamiaru stron i domagała się uchylenia wyroku.
Sąd apelacyjny uchylił wyrok, opierając się na własnej ocenie wykładni oświadczeń woli stron dokonanej przez sąd polubowny. Sąd Najwyższy nie podzielił tego stanowiska. Uznał, że sąd apelacyjny przeprowadził niedopuszczalną kontrolę merytoryczną, ponieważ nie ustalił, że wyrok narusza podstawowe zasady porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd Najwyższy wyjaśnił także, że naruszenie art. 65 Kodeksu cywilnego może uzasadniać uchylenie wyroku sądu polubownego tylko wtedy, gdy błędna wykładnia doprowadziła do rezultatu sprzecznego z tymi podstawowymi zasadami. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania.
Polska jako jurysdykcja przyjazna arbitrażowi
Orzeczenie to wpisuje się w szersze podejście polskich sądów do postępowań postarbitrażowych. Z badań przywołanych w artykule wynika, że w 2020 r. strony, które wygrały arbitraż, obroniły przed polskimi sądami 194 z 213 wyroków sądów polubownych, co oznacza, że ponad 91% wyroków przeszło pomyślnie kontrolę sądową. Podobnie z badań obejmujących lata 2021–2022 wynika, że w około 90% orzeczeń postarbitrażowych polskie sądy albo stwierdzały wykonalność wyroków sądów polubownych, albo odmawiały ich uchylenia.
Dla stron decydujących się na arbitraż oznacza to, że sąd państwowy co do zasady nie zastąpi własnym stanowiskiem dokonanej przez sąd polubowny wykładni umowy, oceny dowodów ani argumentacji prawnej. Jednocześnie sądy zachowują uprawnienie do ingerencji w wyjątkowych przypadkach, gdy wyrok rzeczywiście zagraża podstawowym wartościom porządku prawnego.
Pełny
tekst artykułu autorstwa Macieja Durbasa, Marty Lewko-Walczak i Stanisława
Lalika jest dostępny w BAC Insights pod linkiem.