Zasady odpowiedzialności za szkodę jądrową wpływają nie tylko na wypłatę odszkodowań po ewentualnym wypadku. Już na etapie przygotowania inwestycji mogą decydować o treści kontraktów, warunkach finansowania oraz ryzyku dostawców technologii. Spór wokół japońskich inwestycji w amerykańskie reaktory SMR pokazuje, dlaczego zagadnienie to powinno być jednym z ważnych elementów negocjacji dotyczących polskich projektów jądrowych.
Praktyczne znaczenie różnic między systemami odpowiedzialności analizują dla portalu WNP Patrycja Wysocka, liderka Praktyki Energetyki i Zasobów Naturalnych w KKG Legal, oraz Patrycja Nowakowska, ekspertka tej praktyki.
JAPONIA OCZEKUJE PRAWNYCH GWARANCJI DOTYCZĄCYCH ODPOWIEDZIALNOŚCI
Japonia zadeklarowała inwestycje w amerykańskie projekty energetyczne, w tym w budowę małych reaktorów modułowych przez GE Vernova i Hitachi w Tennessee oraz Alabamie. Jednym z zagadnień wymagających uzgodnienia pozostaje potencjalna odpowiedzialność japońskich instytucji i innych podmiotów uczestniczących w finansowaniu projektów.
Według informacji przywołanych przez „Financial Times” amerykańska administracja zapewniła, że japońskie instytucje, w tym Japoński Bank Współpracy Międzynarodowej, nie będą ponosiły odpowiedzialności w razie awarii. Strona japońska oczekuje jednak, aby deklaracje te zostały odzwierciedlone w prawnie wiążącej umowie.
Spór wynika z różnic między krajowymi modelami odpowiedzialności. W Japonii odpowiedzialność cywilna za szkodę jądrową jest skoncentrowana na operatorze elektrowni. W Stanach Zjednoczonych możliwe jest natomiast kierowanie roszczeń również wobec innych podmiotów zaangażowanych w projekt, choć ekonomiczny ciężar odpowiedzialności co do zasady pozostaje po stronie operatora.
LEGAL CHANNELLING I ECONOMIC CHANNELLING NIE ZAPEWNIAJĄ TAKIEJ SAMEJ OCHRONY
Stany Zjednoczone i Japonia są stronami Konwencji o uzupełniającym odszkodowaniu za szkodę jądrową (CSC). Wspólna podstawa konwencyjna nie oznacza jednak, że oba państwa stosują identyczne rozwiązania.
Międzynarodowe konwencje dotyczące odpowiedzialności za szkodę jądrową opierają się na zasadzie legal channelling. Skupia ona z mocy prawa całą odpowiedzialność na osobie eksploatującej urządzenie jądrowe i wyłącza odpowiedzialność pozostałych uczestników inwestycji. Model ten zwiększa przewidywalność sytuacji dostawców technologii, wykonawców oraz instytucji finansujących.
Japonia stosuje tę zasadę w jej klasycznej formule. Stany Zjednoczone zachowały natomiast szczególne rozwiązania wynikające z Price-Anderson Act, oparte na modelu economic channelling. Formalnie roszczenia mogą być kierowane również przeciwko podmiotom innym niż operator, nawet jeśli ostateczny ekonomiczny ciężar świadczeń spoczywa na operatorze.
Jak wskazują ekspertki KKG Legal, samo uczestnictwo w postępowaniu może oznaczać dla dostawców lub instytucji finansujących koszty obsługi prawnej oraz ryzyko reputacyjne. Dlatego podział odpowiedzialności wymaga precyzyjnego uregulowania już na etapie negocjowania kontraktów i finansowania.
DLACZEGO AMERYKAŃSKO-JAPOŃSKI SPÓR MA ZNACZENIE DLA POLSKI?
Polskie inwestycje jądrowe są realizowane z udziałem amerykańskich partnerów technologicznych. W projekcie elektrowni wielkoskalowej na Pomorzu uczestniczą Westinghouse Electric Company i Bechtel. Partnerem technologicznym projektu floty reaktorów SMR rozwijanego przez Orlen Synthos Green Energy jest natomiast GE Vernova Hitachi.
W negocjacjach dotyczących elektrowni w Choczewie jednym z istotnych zagadnień pozostaje wybór prawa właściwego dla rozstrzygania ewentualnych sporów. Polska strona opowiada się za stosowaniem prawa polskiego. Takie rozwiązanie ma znaczenie również dla krajowych przedsiębiorstw, które chcą uczestniczyć w lokalnym łańcuchu dostaw.
Przykład Japonii pokazuje, że zasady odpowiedzialności wpływają na pozycję nie tylko operatora i potencjalnych poszkodowanych. Mają również bezpośrednie znaczenie dla dostawców technologii, wykonawców, podmiotów finansujących oraz pozostałych uczestników procesu inwestycyjnego.
PRZYSTĄPIENIE POLSKI DO CSC MOŻE ZWIĘKSZYĆ PRZEWIDYWALNOŚĆ INWESTYCJI
Polska nie jest obecnie stroną Konwencji o uzupełniającym odszkodowaniu za szkodę jądrową. Oznacza to, że na poziomie prawa międzynarodowego nie ma relacji konwencyjnej z USA w tym obszarze. Powoduje to dodatkową niepewność dotyczącą odpowiedzialności amerykańskich podmiotów uczestniczących w realizacji polskiego programu jądrowego.
Kwestia przystąpienia do CSC została uwzględniona w aktualnym, lecz jeszcze nieopublikowanym Programie Polskiej Energetyki Jądrowej. Przyjęcie wspólnej podstawy prawnej z państwami dostarczającymi technologie mogłoby wspierać budowę bardziej przewidywalnego otoczenia dla inwestorów, wykonawców i instytucji finansujących.
Patrycja Wysocka i Patrycja Nowakowska zaznaczają jednocześnie, że przystąpienie do CSC nie usunie automatycznie wszystkich ryzyk i nie zastąpi odpowiednio przygotowanych przepisów krajowych oraz postanowień umownych. Casus USA i Japonii potwierdza jednak, że brak relacji konwencyjnej może dodatkowo zwiększać niepewność uczestników inwestycji.
Pełna treść artykułu znajduje się pod linkiem.